Іс-шара Дүниежүзілік сайлау күні қарсаңында және Қазақстан Республикасы Тәуелсіздігінің 35 жылдығын мерекелеу аясында ұйымдастырылды. Диалог алаңы ретінде белсенді әрі ынталы жастарды біріктірген «Әлем» оқушылардың инновациялық шығармашылық орталығы таңдалды.
ездесу барысында Нұрлан Әбдіров Орталық сайлау комиссиясының қызметі, сайлау жүйесінің жұмыс істеуінің негізгі қағидаттары, электоралдық заңнаманы дамытудың басым бағыттары, сондай-ақ құқықтық мәдениетті арттыру және азаматтардың сайлау институтына деген сенімін нығайтуға бағытталған жүйелі жұмыс туралы баяндады.
Сондай-ақ Жас сайлаушылар клубтарын дамыту мәселесіне ерекше назар аударылды. Егер 2022 жылы мұндай клуб тек Орталық сайлау комиссиясы жанынан құрылған болса, бүгінде жастардың өз бастамасымен және ОСК Төрағасының қолдауымен клубтық қозғалыс бүкіл елді қамтып отыр. Қазіргі таңда Қазақстан бойынша 248 Жас сайлаушылар клубы жұмыс істейді, оның 9-ы Алматы қаласында орналасқан және олар 300-ден астам белсенді жас азаматты біріктіреді.
ОСК Төрағасы атап өткендей, Жас сайлаушылар клубтарына қатысу толықтай ерікті негізде жүзеге асырылады. Жастар бұл қызметке саналы түрде араласып, сайлау үдерістерін тереңірек түсінуге, азаматтық жауапкершілігін дамытуға және демократиялық институттарды нығайтуға нақты үлес қосуға ұмтылады.
Сонымен қатар, Ортсайлауком Төрағасы жастардың сайлау және өкілді органдарға қатысуының нақты мысалдарымен таныстырып өтті. Атап айтқанда, бүгінде Абай облысы Жаңасемей ауданына қарасты Ертіс ауылдық округінде 26 жастағы ең жас әкім қызмет атқаруда. Мәслихаттағы ең жас депутат – 23 жаста (Қостанай облысы, Қамысты ауданы) болса, ал Мәжілістегі ең жас депутат – 28 жаста.
Ашық диалог форматы қатысушыларға ОСК Төрағасына сайлау жүйесін дамытудың негізгі бағыттары бойынша сұрақтар қоюға мүмкіндік берді. И.В. Панфилов атындағы №54 Қазақстан-Ресей мамандандырылған мектеп-лицейінің президенті Амир Алниязов азаматтық ұстанымды қалыптастыру және электронды дауыс берудің сенімділігі мәселелерін көтерді. Иманжан Сыздық сайлау процесіне жасанды интеллект пен цифрлық технологияларды енгізу тақырыбына тоқталды. Амина Абдилбекова жастардың сайлауға қатысу аясын кеңейту мәселесін қозғады, ал Алматы қаласы Жас сайлаушылар клубының мүшесі Ақжан Еркенбай жастар аудиториясына арналған «Tik-Tok» әлеуметтік желісінде парақша ашу жөнінде ұсыныс білдірді.
Бұл тақырыптарды талқылау кездесу қатысушыларының жеке сөз сөйлеуі арқылы жалғасын тауып, олар Жас сайлаушылар клубтарындағы жұмыс барысында жинақтаған практикалық тәжірибелерімен бөлісті.
«Біз бұған дейін студенттік ұжымдармен және мектептегі өзін-өзі басқару органдарымен кездесулер өткізіп, «тең теңін оқытады» қағидаты бойынша жұмыс істедік. Сайлаудың не екенін, не үшін өткізілетінін және оған қатысудың неліктен маңызды екенін түсіндірдік. Биыл мен Жас сайлаушылар клубына қосылуды жөн көрдім – бұл тәжірибе пайдалы болып шықты және оны іс жүзінде қолдануға болады. ОСК Төрағасы атап өткендей, Клубтың ағартушылық қызметіне кез келген адам қосыла алады. Менің жеке үлгім достарымды да қызықтырды, бүгінде біз жаңа идеяларды бірге талқылап жүрміз», – деп атап өтті кездесу қатысушысы Жексен Гүлназ.
Өз ұстанымын Әуезов аудандық аумақтық сайлау комиссиясы жанындағы Жас сайлаушылар клубының мүшесі Маханбет Бауыржан Сәбитұлы да білдірді:
«Мен үшін Жас сайлаушылар клубына қатысу – ең алдымен жастар арасында сайлаудың маңызын түсіндіруге, азаматтық белсенділікті, құқықтық сауаттылық пен электоралдық мәдениетті дамытуға жауапкершілік алу деген сөз. Бұл сондай-ақ жастардың сайлау жүйесіне деген сенімін арттыруға бағытталған өз бастамаларымды жүзеге асыруға мүмкіндік береді. Алдағы уақытта жобалармен белсенді айналысып, кездесулер, интерактивті дәрістер мен тақырыптық квесттер ұйымдастыруды жоспарлап отырмын. Мақсатым – сайлау үдерісін студенттер мен оқушылар үшін түсінікті әрі жақын ету».
Жастардың белсенді ұстанымы тек сөзбен емес, нақты іс-әрекетпен де көрініс табуда. Мұны электоралдық күн тәртібіндегі өзекті мәселелерге арналған дәстүрлі онлайн-сауалнаманың нәтижелері нақтылай түсті. Аталған сауалнамаға Жас сайлаушылар клубтарының 190-нан астам мүшесі қатысты.
Жас сайлаушылар сайлау және референдумдарды байқау жөніндегі ЕҚЫҰ/ДИАҚБ миссияларының ұсынымдарын қоса алғанда, электоралдық саладағы өзекті мәселелер бойынша пікірлерді анықтауға бағытталған онлайн-сауалнамаға жоғары қызығушылық танытты.
Сауалнаманың негізгі көрсеткіштері:
респонденттердің 77%-ы Президенттікке кандидаттардың мемлекеттік қызметте жұмыс тәжірибесінің болғанын қолдайды;
респонденттердің 49,8%-ы қағаз бюллетеньдер арқылы дәстүрлі дауыс беру тәсілін жөн көреді;
респонденттердің 39%-ы сот шешімімен әрекетке қабілетсіз деп танылған азаматтар дауыс беруге қатыспауы тиіс деп санайды;
респонденттердің 43,7%-ы сотталған азаматтардың сайлау құқықтарын шектеуді қолдайды;
респонденттердің 62%-ы сайлау туралы ақпаратты әлеуметтік желілер арқылы алады.
Пікірталасқа белсенді атсалысқан қатысушыларға Қазақстан Республикасы Орталық сайлау комиссиясының
30 жылдығына орай жарық көрген сайлау тақырыбындағы ғылыми басылымдар табысталды.
Өз кезегінде Жас сайлаушылар клубының өкілдері алдағы электоралдық науқандар кезеңінде, ең алдымен алғаш рет дауыс беретін азаматтар арасында ағартушылық жұмысты күшейтуді жоспарлап отырғандарын атап өтті. Осы мақсатта мектеп, студенттік және еңбек ұжымдарымен белсенді өзара іс-қимыл жүргізу көзделіп отыр. Бұл жұмыс дауыс беру сәтіне дейін жастардың сайлау рәсімі мен оның маңызы жөнінде сұрақтары қалмауына бағытталған.
Кездесу мазмұнды әрі пайдалы өтті. Қатысушылар сайлау мен сайлау құқығы туралы білімдерін кеңейтіп қана қоймай, алынған ақпаратты іс жүзінде қалай қолдануға болатынын да түсінді.